Σάββατο 22 Αυγούστου 2015

ΔΙΑΤΡΟΦΗ (ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ) !!!


Λέξεις: 2578
Χρόνος ανάγνωσης: 11- 15 min

Υπάρχει έντονη και συχνή πληροφόρηση για έξυπνες λύσεις διαχείρισης του σωματικού μας βάρους και καύσης λίπους. Φάε έτσι, φάε αλλιώς, το φαγητό επιτρέπεται από την τάδε μέχρι την τάδε ώρα…αλλιώς μετά μπαίνει όλο λίπος και άλλα τέτοια ΄΄επιστημονικά΄΄ δόγματα ξεπηδάνε κατά καιρούς στα ΜΜΕ. Το φαινόμενο αυτό γίνεται ιδιαίτερα έντονο όσο πλησιάζει το καλοκαίρι που όσο να ναι όλοι μας θέλουμε να απολαύσουμε τον ήλιο και τη θάλασσα και να αισθανόμαστε παράλληλα άνετα με το σώμα μας. Η αλήθεια είναι, ας είμαστε ειλικρινείς, ότι όλοι έχουμε μια ανασφάλεια (άλλοι μικρή κι άλλη μεγάλη) όταν το σώμα μας δεν είναι σε καλή κατάσταση. Οι ΄΄ειδικοί΄΄ στο γυμναστήριο και όχι μόνο, ακόμα και διατροφολόγοι στην τηλεόραση, αυτό που προτείνουν είναι πολλά μικρά και συχνά γεύματα μέσα στη μέρα, ελαφρύ βραδινό χωρίς πολλούς υδατάνθρακες ή και καθόλου, πλούσιο πρωινό και άλλα τέτοια…άλλα για να μη μακρηγορώ θα μπω αμέσως στην ουσία…  

Πολλά μικρά και συχνά γεύματα μέσα στη μέρα…για αύξηση του μεταβολισμού, απώλεια βάρους, καύση λίπους και έλεγχο της γλυκόζης και της ινσουλίνης!!!
Υπάρχει η θεωρία πως το σώμα προσπαθεί να αποθηκεύσει όσο περισσότερη ενέργεια μπορεί κυρίως με τη μορφή λίπους (η πιο οικονομική μορφή ενέργεια ως προς την αποθήκευση) προκειμένου να επιβιώσει. Έτσι όταν βρίσκεται για κάποιες ώρες σε κατάσταση νηστείας, κάνει την εμφάνισή του το αίσθημα της πείνας. Η πρώτη αντίδραση του οργανισμού λοιπόν είναι να μειώσει το μεταβολισμό ηρεμίας με σκοπό να εξοικονομήσει ενέργεια. Έτσι τα πολλά γεύματα ενδείκνυνται για όλα τα παραπάνω. Πολύ λογικό θα σκεφτεί κάποιος…Υπάρχουν όμως ελάχιστα στοιχεία που να υποστηρίζουν αυτή τη λογική. Οι περισσότερες μελέτες έχουν δείξει ότι κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Όπως αυτή για παράδειγμα από το πανεπιστήμιο του Κολοράντο (2013) στην οποία δε βρέθηκε καμία διαφορά ανάμεσα σε 3 και 6 γεύματα όσων αφορά την οξείδωση του λίπους. Επίσης η ανασκόπηση του British Journal of Nutrition (1997) κατέληξε στο συμπέρασμα πως για την αύξηση ή τη μείωση του σωματικού βάρους ευθύνεται το ενεργειακό ισοζύγιο και όχι η συχνότητα των γευμάτων. Η πιο πρόσφατη ανασκόπηση δημοσιευμένη στην ηλεκτρονική εφημερίδα Oxford University Press (Ιανουάριος, 2015) με συγγραφείς τους Brad Jon Schoenfeld, Alan Albert Aragon και James W Krieger, μας κατευθύνει στο συμπέρασμα πως η συχνότητα και ο αριθμός γευμάτων δεν έχουν ρόλο στη διαχείριση του σωματικού βάρους. Οι μελετητές επίσης οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα πως τα πολλά γεύματα δεν οδηγούν σε καλύτερη σύσταση σώματος και οι διαφορές στα στατιστικά που βρήκαν ευθύνονται σε μία μόνο έρευνα, η οποία υποστηρίζει την υψηλή συχνότητα γευμάτων. Η έρευνα που έγινε πάντως στο πανεπιστήμιο του Όσλο το 2007 σε 16 άντρες και 11 γυναίκες με δύο ομάδες των 3 και 6 γευμάτων, ενώ παράλληλα ακολουθούσαν παρεμβατικό πρόγραμμα ενδυνάμωσης για 12 εβδομάδες, δεν έδειξε διαφορές όσων αφορά τον λιπώδη ιστό ανάμεσα στις δύο ομάδες, παραδόξως όμως υπήρξαν διαφορές με αυξημένα κέρδη μυϊκού ιστού για την ομάδα των 3 γευμάτων. Άλλωστε το σκεπτικό ότι τα πολλά γεύματα αυξάνουν το μεταβολισμό μας, αντιβαίνει στη θερμική επίδραση της προσλαμβανόμενης τροφής. Η θερμική επίδραση ενός γεύματος TEF (Thermic Effect of Food) αποτελεί περίπου το 10% της θερμιδικής αξίας του γεύματος και αποσκοπεί στην πέψη, την απορρόφηση και το μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών. Αυτό σημαίνει πως αν καταναλώσουμε σε μια μέρα 3000 kcal χωρίζοντας τες σε 6 γεύματα, δηλαδή 500 kcal/meal η TEF θα είναι 50 kcal/meal, άρα σε 6 γεύματα έχουμε 6x50=300 kcal.

Αριθμός γευμάτων 6
Ποσότητα kcal
TEF kcal
1
500
50
2
500
50
3
500
50
4
500
50
5
500
50
6
500
50
ΣΥΝΟΛΟ
3000 kcal
300 kcal

Αν καταναλώσουμε το σύνολο των θερμίδων σε 3 γεύματα δηλαδή 1000 kcal/meal η TEF θα είναι 100 kcal/meal, άρα σε 3 γεύματα έχουμε 3x100=300 kcal.

Αριθμός
γευμάτων 3
Ποσότητα kcal
TEF kcal
1
1000
100
2
1000
100
3
1000
100
ΣΥΝΟΛΟ
3000 kcal
300 kcal

Αντίστοιχα αν καταναλώσουμε σε 1 γεύμα 3000 kcal η TEF θα είναι το 10% άρα 300 kcal. Η TEF δεν αλλάζει ανάλογα με τον αριθμό και τη συχνότητα των γευμάτων. Έρευνα του πανεπιστημίου της Γλασκώβης (1990), απέδειξε πως η TEF δεν επηρεάζεται από τέτοιους παράγοντες. Το συμπέρασμα λοιπόν είναι πως δεν υφίσταται καμία αλλαγή στο μεταβολισμό μας μέσω της αύξησης συχνότητας των γευμάτων.


Έλεγχος της συγκέντρωσης της γλυκόζης και της ινσουλίνης 
Ένας αριθμός από μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση συχνότερων γευμάτων προάγει μια ευνοϊκή επίδραση στην ομοιοστασία της γλυκόζης. Αυτό μεταφράζεται πάντα σε πιο ελεγχόμενες τιμές και χαμηλότερες μέσες συγκεντρώσεις ινσουλίνης. Αλλά η πρωταρχική ερώτηση εδώ…παίζει αυτό κάποιο ρόλο σχετικά με την απώλεια λίπους? Η υπόθεση μας λέει πως τρώγοντας λίγα και μεγάλα γεύματα, προκαλείται αύξηση του σακχάρου στο αίμα η οποία οδηγεί σε υψηλές συγκεντρώσεις ινσουλίνης. Δεδομένου ότι η ινσουλίνη είναι μια ορμόνη της οποίας ο ρόλος είναι ΄΄αποθηκευτικός΄΄, μας κατευθύνει στη σκέψη πως οι υψηλές συγκεντρώσεις της αυξάνουν την εναπόθεση λίπους…χμμ…Με βάση τα παραπάνω αποδεικτικά στοιχεία κάτι τέτοιο δεν είναι λογικό να ισχύει… Την απάντηση έρχεται να δώσει μια σχετικά πρόσφατη μελέτη του πανεπιστημίου του Μάαστριχτ στην Ολλανδία (2012). Βρέθηκε όπως ήταν αναμενόμενο ότι τα συχνά γεύματα είχαν χαμηλότερες συγκεντρώσεις γλυκόζης και ινσουλίνης συγκριτικά με τα λιγότερα γεύματα, δεν υπήρξε όμως διαφορά στην οξείδωση του λίπους. Αυτό σημαίνει ότι δε θα είστε σε θέση να χάσετε λίπος ακόμα και όταν η πρόσληψη υδατανθράκων και κατά συνέπεια η συγκέντρωση της ινσουλίνης είναι χαμηλή, αν υπάρχει υπερκατανάλωση θερμίδων. Αντίθετα με το τι πιστεύει ο περισσότερος κόσμος οι υδατάνθρακες ή η ζάχαρη δεν ευθύνονται για τη συσσώρευση λίπους. Το ότι υπάρχει άνοδος στα επίπεδα της ινσουλίνης κατά τη διάρκεια της απορρόφησης των υδατανθράκων, αποτελεί μια φυσιολογική διαδικασία. Ο ρόλος της ινσουλίνης είναι να ρυθμίζει τα ενεργειακά αποθέματα, κατευθύνοντας τη γλυκόζη από το αίμα στα μυϊκά κύτταρα και το ήπαρ με τη μορφή γλυκογόνου. Σε έναν υγιή οργανισμό, μετά τη διαδικασία αυτή τα επίπεδα ινσουλίνης και η συγκέντρωση της γλυκόζης επανέρχονται στα φυσιολογικά επίπεδα. Η γλυκόζη σαφώς και θα αποθηκευτεί με τη μορφή λίπους, όταν όμως η ενεργειακή πρόσληψη είναι μεγαλύτερη της ενεργειακής κατανάλωσης. Καμία τροφή από μόνη της ούτε καν η ζάχαρη δεν αποτελεί αιτία για την αύξηση σωματικού βάρους και λίπους, καθώς επίσης και για την εμφάνιση αντίστασης στην ινσουλίνη. Συμπεραίνουμε λοιπόν πως είναι λάθος να θεωρούμε υπαίτια την ινσουλίνη και τους υδατάνθρακες για την  συσσώρευση λίπους σε υγιή πληθυσμό. Το πρόβλημα είναι η υπερβολική θερμιδική κατανάλωση. Μάθετε να αξιολογείται τη διατροφή σας στο σύνολό της και όχι μεμονωμένα !!!

Συχνότητα γευμάτων, όρεξη και πείνα…Η πείνα είναι ένα αίσθημα που μας οδηγεί σε αλόγιστη κατανάλωση τροφής, με αποτέλεσμα ο αριθμός στη ζυγαριά να ανεβαίνει. Μπορεί να έχεις σκεφτεί πως καταναλώνοντας συχνά γεύματα ίσως σε βοηθήσει να ελέγξεις την όρεξη και την πείνα σου. Κάτι τέτοιο όμως ίσως και να φέρει αντίθετα αποτελέσματα όπως φαίνεται και στην έρευνα που παρέθεσα και πιο πάνω, στην οποία οι ερευνητές διαπίστωσαν πως αυξάνοντας τη συχνότητα γευμάτων από 3 σε 6, ίσως υπάρξει αύξηση της όρεξης για κατανάλωση τροφής.

Ναι αλλά αν δεν τρώμε κάθε 3 ώρες τότε ξεκινάει ο καταβολισμός και το σώμα αρχίζει να χρησιμοποιεί το μυϊκό ιστό για τις ενεργειακές του ανάγκες…Για μισό λεπτό ΤΙΙΙΙ? Δηλαδή μετά από 3 ώρες νηστείας το σώμα ξαφνικά ξεμένει από ενεργειακά αποθέματα και  καίει τους μύες του? Αλήθεια υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που πιστεύουν αυτά τα πράγματα? Σε υγιή άτομα υπάρχει ομοιοστατικός μηχανισμός ελέγχου της γλυκόζης στο αίμα, ρυθμίζοντας τη συγκέντρωσή της ακόμα και μετά από παρατεταμένη νηστεία. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται γλυκονεογένεση, κατά την οποία σχηματίζεται γλυκογόνο από μη υδατανθρακικές ενώσεις, μέσω της γλυκαγόνης. Πρέπει να καταλάβετε ότι αναβολισμός και καταβολισμός είναι δύο φυσιολογικές διαδικασίες του οργανισμού (κομμάτια του μεταβολισμού) που συνυπάρχουν και περιλαμβάνουν αντιδράσεις σύνθεσης και αποδόμησης αντίστοιχα ουσιών. Αυτό σε καμία περίπτωση δε σημαίνει πως αν δεν καταναλώνεις πρωτεΐνη ανά 3 ώρες θα επέλθει μυϊκός καταβολισμός και ότι θα χάνεις μυϊκό ιστό…



Σε λίγο θα μας πείτε ότι ο οργανισμός σε κάθε γεύμα μπορεί να απορροφήσει μέχρι 30 gr πρωτεΐνης…α το έχετε πει κι αυτό? Ε δεν εξηγείται αλλιώς…κάπου πρέπει να υπάρχει μια μυστική βάση όπου μαζεύονται όλα τα στελέχη των εταιρειών συμπληρωμάτων διατροφής και είναι σε μια τέτοια φάση...



Πάρτε για παράδειγμα την περίπτωση της διαλειμματικής νηστείας (intermittent fasting). Τα άτομα που την ακολουθούν μένουν χωρίς τροφή για τις περισσότερες ώρες της ημέρας, ενώ καταναλώνουν μέσα σε ένα μικρό διάστημα την ποσότητα της τροφής που χρειάζονται και σε περιορισμένο αριθμό γευμάτων. Η μέθοδος αυτή ακολουθείται συνήθως λόγω των εργασιακών συνθηκών ή του τρόπου ζωής. Μελέτη του πανεπιστημίου του Άμστερνταμ (2009) που συνέκρινε τη διαλειμματική νηστεία με τη συστηματική θρέψη για 2 εβδομάδες σε 8 υγιείς άντρες, έδειξε πως δεν υπήρξαν διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες όσων αφορά το σωματικό βάρος, την οξείδωση του λίπους και το μεταβολισμό της πρωτεΐνης. Αν ίσχυαν λοιπόν οι παραπάνω θεωρίες, τα άτομα που ακολουθούν τη μέθοδο της διαλειμματικής νηστείας θα είχαν τρομερές απώλειες μυϊκού ιστού από τη στιγμή που μένουν χωρίς πρόσληψη πρωτεΐνης για πάρα πολλές ώρες και σαφώς δε θα μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες τους σε αυτό το πολύτιμο θρεπτικό συστατικό, αν ο οργανισμός μας μπορούσε να απορροφήσει μέχρι 30 gr πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα.

Πάμε τώρα σ ένα από τα αγαπημένα μου θέματα…Μην τρως αργά το βράδυ γιατί θα παχύνεις!!! Από πού να το πιάσω τώρα αυτό…Αυτή η φήμη έχει βγει πιθανολογώ από το ότι μέσα στη μέρα έχεις καλύψει τις ενεργειακές σου απαιτήσεις και αν ενδώσεις στις βραδινές σου λιγούρες θα φας περισσότερο από ότι πραγματικά το σώμα σου χρειάζεται κι έτσι θα μπει σε διαδικασία να αποθηκεύσει αυτή την extra ενέργεια που του παρέχεις βάζοντας κιλά. Μ αυτό το σκεπτικό συμφωνώ…αλλά δυστυχώς οι ΄΄ειδικοί΄΄ δεν το αιτιολογούν έτσι και τονίζουν πως ότι φας το βράδυ μετά από την τάδε ώρα π.χ. 7 ή 8 μ.μ. το σώμα το αποθηκεύει σε λίπος.



Πρέπει να καταλάβετε πως οι διεργασίες του μεταβολισμού δε σταματάνε ΠΟΤΕ! Όσο η καρδιά σου κάνει τουκ-τουκ ο μεταβολισμός δηλώνει παρών! Και πίστεψέ με δεν καταλαβαίνει από ώρες…και δεν κατεβάζει ρολά μετά από  κάποια συγκεκριμένη ώρα. Το σώμα μας δεν κάνει ταμείο μετά τις 12 για να πει ΄΄σήμερα έφαγες παραπάνω, άρα θα σε παχύνω΄΄ αντιθέτως είναι μια συνεχόμενη και αδιάκοπη διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι αν μια μέρα το παρακάνεις με το φαΐ, μην πανικοβληθείς. Μπορείς να επαναφέρεις την κατάσταση μειώνοντας την πρόσληψή σου την επόμενη ή τις επόμενες μέρες, ανάλογα με το πόσο το παράκανες. Αν λοιπόν για παράδειγμα οι ενεργειακές σου απαιτήσεις είναι 2000 kcal, μέχρι τις 12 το βράδυ έχεις καταναλώσει 1500…αλλά βγήκες για χαλαρό ποτάκι, έχει πάει 2 τα ξημερώματα και πεινάς άσχημα…μη το σκέφτεσαι καθόλου ΦΑΕ! Το σώμα σου χρειάζεται ακόμη ενέργεια ίση με 500 kcal για να καλύψει το ενεργειακό ισοζύγιο. Αλλά…μην κλέβεις πρέπει να συνυπολογίσεις και το ποτάκι…Οπότε ΨΗΛΑ ΤΑ ΠΙΡΟΥΝΙΑ ΑΔΕΡΦΙΑ!!! και  στις 12 και στις 2 και στις 4 το χάραμα!!!…αρκεί βέβαια να είστε μέσα στους στόχους σας όσων αφορά το θερμιδικό ισοζύγιο. Ειδικά για σένα που είσαι αθλητής μη ντραπείς να ΄΄φορτώσεις΄΄ υδατάνθρακα στο τελευταίο σου γεύμα, θα δεις άμεσο αποτέλεσμα στην ανάρρωσή σου, καλύτερη ποιότητα ύπνου και καλύτερη απόδοση στην επόμενη σου προπόνηση!!! Ο υδατάνθρακας για τον αθλητή είναι απαραίτητος (αν το άθλημα του βασίζεται στην αναερόβια διαδικασία π.χ. Sprinter), γιατί πολύ απλά αποτελεί το κύριο καύσιμο για τη μηχανή του (μυϊκό ιστό). Φωσφορογόνο σύστημα!!! Μάλιστα η παρούσα έρευνα έδειξε πως τα μεγάλα βραδινά γεύματα έχουν καλύτερα αποτελέσματα στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, συγκριτικά με τα μεγάλα γεύματα κατά τις πρωινές ώρες.



Πλούσιο πρωινό για δυνατό ξεκίνημα…
Μια από τις πιο εμπορικές φράσεις που κυκλοφορούν σε περιοδικά, τηλεόραση, διαδίκτυο κ.λπ. Όπως και να το κάνουμε το πρωινό είναι ένα ιδιαίτερο γεύμα από την άποψη ότι κανένας δεν ξυπνάει με ορέξεις για φαγητά όπως μακαρόνια, κοτόπουλα, μοσχάρια, μουσακά, κοκορέτσια και άλλα τέτοια. Εντάξει ίσως ξέρω έναν…εμένα…Όλοι οι υπόλοιποι όμως ψάχνετε κάτι πιο ελαφρύ όπως λίγο χυμό ή γάλα, αυγά, δημητριακά, βρώμη κ.λπ. Ένα καλό πρωινό είναι ΄΄must΄΄ λένε οι ΄΄ειδικοί΄΄ για να ξυπνήσει ο μεταβολισμός σου (…κοιμόταν πριν κατάλαβες?...και πρέπει να τον ξυπνήσουμε…τέλος πάντων…). Υπάρχουν βέβαια πολλοί άνθρωποι που ξυπνώντας δεν έχουν καθόλου όρεξη για φαγητό και πολλές φορές για αρκετές ώρες μετά το ξύπνημα. Έτσι λοιπόν τα ΜΜΕ έχουν γεμίσει με διαφημίσεις τέτοιου τύπου, κάνοντάς σου πλύση εγκεφάλου, φυτεύοντας σου τη σκέψη πως η ιδανική μέρα ξεκινάει με πλούσιο πρωινό βασισμένο στα τάδε δημητριακά ή στο τάδε υπερσυμπλήρωμα διατροφής που καλύπτει τις ανάγκες σου σε πρωτεΐνη και άλλα θρεπτικά συστατικά και σου φτιάχνει τη μέρα γιατί εκτός των άλλων έχει και μαγικές ιδιότητες… Δεν είμαι κατά των συμπληρωμάτων διατροφής, αντιθέτως ορισμένα τα χρησιμοποιώ αλλά αυτό δεν είναι της παρούσης (θα αναλυθεί σε άλλο άρθρο). Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ως παιδί όλοι μου έλεγαν την εξής φράση ΄΄το πρωί πρέπει να τρως σαν βασιλιάς, το μεσημέρι σαν πρίγκιπας και το βράδυ σαν φτωχός΄΄. Άλλωστε ποιος δεν έχει ακούσει αυτή τη φράση…? Αλλά αλήθεια τι γίνεται αν δεν τρως πρωινό? Έρευνα του 2014 δημοσιευμένη στην ιστοσελίδα The American Journal Of Clinical Nutrition, κατέληξε πως δεν υπάρχει σύνδεση του πρωινού γεύματος με την απώλεια βάρους. Από την άλλη η μελέτη αυτή του 2010 από το πανεπιστήμιο της Τασμανίας έδειξε πως η παράλειψη του πρωινού για μεγάλο χρονικό διάστημα ίσως συνδέεται με αρνητικές συνέπειες για την καρδιομεταβολική υγεία, κίνδυνο που διατρέχει κάποιος για να εμφανίσει καρδιαγγειακή νόσο. Η έρευνα αυτή επίσης έδειξε πως δεν υπάρχει συσχετισμός πρωινού και διαχείρισης βάρους. Βέβαια η σύγκριση που έγινε ανάμεσα σε πρωινό με αυξημένη κατανάλωση πρωτεϊνών και πρωινό με κανονική κατανάλωση πρωτεϊνών, από πρόσφατη έρευνα (Αύγουστος, 2015) κατέληξε στο συμπέρασμα πως το πρωινό με αυξημένη πρωτεΐνη βελτιώνει τους δείκτες της διαχείρισης βάρους και σωματικού λίπους. Αυτό που πρέπει να κρατήσεις από εδώ είναι ότι το πρωινό γεύμα ναι μεν αποτελεί μια καλή συνήθεια, σε καμία περίπτωση όμως δεν είναι υποχρεωτικό. Οπότε αν σου φέρνει δυσφορία, δεν είσαι για κανένα λόγο υποχρεωμένος να αλλάξεις τις συνήθειες σου.

Συμπεράσματα…
Αυτό που θέλω να καταλάβεις φίλε αναγνώστη είναι ότι δεν πρέπει να αναλώνεσαι τόσο σε λεπτομέρειες που στην τελική δεν σου προσφέρουν τίποτα απολύτως. Λεπτομέρειες όπως ο αριθμός των γευμάτων ή η συχνότητα κι ο χρονισμός τους. Επίσης το σώμα μας και ο μυϊκός ιστός μας δεν είναι τόσο εύθραυστος όσο θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε τα ΜΜΕ και οι εταιρίες συμπληρωμάτων… Πόσα γεύματα να κάνεις…? Η απάντηση είναι απλή…όσα σε βολεύουν !!! Δε θα μπορέσει ποτέ κανένας να δώσει μονολεκτική απάντηση, συστήνω στον καθένα ξεχωριστά να διαχωρίσει την τροφή του σε αριθμό γευμάτων που να ταιριάζει με τον τρόπο ζωής του. Τώρα αν είσαι αθλητής θα σου πρότεινα να το σκεφτείς καλά το ζήτημα συχνότητα, αλλά και για σένα ισχύουν τα ίδια. Αν λοιπόν έχεις συνηθίσει να κάνεις 6 ή και περισσότερα γεύματα και δεν έχεις κανένα πρόβλημα με τη συχνότητα αυτή, συνέχισε σ αυτούς τους ρυθμούς δεν τίθεται κανένα ζήτημα…Πάντως έχε στο νου σου πως είτε διαχωρίσεις τη συνολική πρόσληψη της τροφής σου σε 3 είτε σε 23 γεύματα/ημέρα το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο. Και το σημαντικότερο απ’ όλα που θα πρέπει να κρατήσεις είναι ότι για την αύξηση του βάρους και του λιπώδη ιστού δεν ευθύνεται ούτε το βραδινό γεύμα, ούτε το ότι δεν τρως καλό πρωινό, ούτε η μικρή ημερήσια συχνότητα γευμάτων και σαφώς ούτε οι υψηλές συγκεντρώσεις της ινσουλίνης και η πρόσληψη υδατανθράκων. Το κομμάτι που πρέπει να επικεντρωθείς για τον έλεγχο του σωματικού βάρους και λίπους (θα γίνει εκτενέστερη ανάλυση σε επόμενο άρθρο), είναι ξεκάθαρα η συνολική θερμιδική πρόσληψη ως προς το ενεργειακό ισοζύγιο.

Μην προσαρμόζεις τη ζωή στη διατροφή σου…
         …προσάρμοσε τη διατροφή στη ζωή σου.

Improve your physique, maximize your performance
  Stay strong, stay healthy…

                               
                         By SavvasKritikos 
B.Sc. Personal Trainer – Rehabilitation Coach


·       images from google

Τρίτη 4 Αυγούστου 2015


Βασικές αρχές προπόνησης με βάρη…που μέχρι και ΄΄προπονητές΄΄ αγνοούν!!!



Λέξεις: 1975
Χρόνος Ανάγνωσης: 11-14 min

Αυτό που απασχολεί πολλούς ασκούμενους στο χώρο του fitness που μπορεί να έχουν ως στόχο τη μυϊκή υπερτροφία η την αύξηση της μυϊκής τους δύναμης, ή γενικά ένα ωραίο καλογυμνασμένο σώμα, είναι ποιες είναι οι κατάλληλες ασκήσεις που θα πρέπει να επιλέξουν, πόσα σετ να κάνουν, πόσες επαναλήψεις, πόσο διάλειμμα ανάμεσα στα σετ, πόσες φορές την εβδομάδα να γυμνάζουν την κάθε μυϊκή ομάδα για να έχουν τα βέλτιστα αποτελέσματα ή ακόμα και τι τύπο προγράμματος πρέπει να ακολουθήσουν (π.χ. Splits, fullbody training κτλ.). Αυτές είναι οι πιο συχνές ερωτήσεις που έχω αντιμετωπίσει όλα αυτά τα χρόνια που βρίσκομαι στα γυμναστήρια και οι δικές μου απορίες σαν παιδί κι εγώ…πριν φυσικά μυηθώ μέσω των σπουδών μου στο αντικείμενο που τόσο πολύ αγαπώ. Πολλοί από σας θα έχετε σίγουρα στο μυαλό σας έτοιμη την απάντηση για τις παραπάνω ερωτήσεις…αλλά ας μην είμαστε προκατειλημμένοι. Πάμε λοιπόν  να τα πάρουμε ένα ένα τα πράγματα από την αρχή. Η επιστήμη της προπονητικής έχει απάντηση για όλα.

Η αλήθεια σε γενικές γραμμές είναι ότι δύσκολα ένα πρόγραμμα χαρακτηρίζεται λάθος (μιλάμε πάντα για υγιή άτομα που επιθυμούν βελτίωση της εικόνας και της φυσικής τους κατάστασης). Όλα εξαρτώνται από το ποιος είναι ο ασκούμενος, σε τι επίπεδο βρίσκεται (γιατί άλλες μεθόδους θα ακολουθήσει ένας αρχάριος κι άλλες ένας προχωρημένος, βέβαια μέχρι κι αυτό είναι σχετικό σε κάποιες παραμέτρους), τι στόχους έχει ο ασκούμενος και ποιο είναι το πλάνο του γυμναστή – προπονητή. Μπορούμε όμως να χαρακτηρίσουμε ένα πρόγραμμα λιγότερο αποτελεσματικό από ένα άλλο. Μιλώντας για έναν προχωρημένο ασκούμενο - αθλητή που προπονείται συστηματικά πάνω από ένα χρόνο και επιζητεί τα μέγιστα αποτελέσματα σε ότι στόχο κι αν έχει, οι παράμετροι που πρέπει να εξετάσει ένας προπονητής είναι σαφώς η επιλογή του ασκησιολόγιου, η συχνότητα της προπόνησης (frequency), οι διακυμάνσεις της έντασης (intensity) και του όγκου προπόνησης (volume), καθώς και την πυκνότητα-διάλειμμα ανάμεσα στα σετ και τις ασκήσεις.  Από τις σπουδές και την εμπειρία μου στο χώρο έχω καταλήξει να είμαι λάτρης των βασικών πολυαρθρικών ασκήσεων (squat, bench press, deadlifts, military press και κωπηλατικές) πλαισιωμένες φυσικά από άλλες πολυαρθρικές και μονοαρθρικές -απομονωτικές ασκήσεις. Αυτές όμως χρησιμοποιώ κυρίως σαν οδηγό ως προς την ένταση και τον όγκο προπόνησης.

Πάμε να δούμε λίγο τον ορό ένταση στην προπόνηση με βάρη. Ένας ορός τόσο απλός που έχει υποστεί μεγάλη αλλοίωση ως προς την ερμηνεία του. Υπάρχει η πεποίθηση πως αυξάνοντας το χρόνο υπό τάση, μειώνοντας δηλαδή το χρόνο της έκκεντρης -αρνητικής κυρίως φάσης της επανάληψης, ότι αυξάνεται η ένταση. Η ίδια άποψη υπάρχει και για τα μικρά διαλείμματα, μειώνοντας δηλαδή την πυκνότητά της προπόνησης ότι η ένταση αυξάνεται. Όταν μιλάμε για ένταση όμως στην προπονητική μιλάμε για ποσοστό % της 1ΜΕ(μέγιστη επανάληψη) και μόνο! Π.χ. αν η 1ΜΕ μου στο squat είναι 100kg κι εγώ χρησιμοποιήσω 80kg για 8 μέγιστες επαναλήψεις, η ένταση μου είναι 80% 1ΜΕ. Αν όμως χρησιμοποιήσω 70kg αντί για 80kg και κάνω 8 αργές σε εκτέλεση ΜΕ τότε η ένταση μου είναι 70% 1ΜΕ. Μπορεί το σετ να φαίνεται το ίδιο σε δυσκολία με τα 80kg αλλά η ένταση είναι 10% μικρότερη. Αυτό σημαίνει ότι χάνω από τον συνολικό όγκο προπόνησης μου. Αν πάλι μειώσω αισθητά το διάλειμμα μου τότε αναγκαστηκά θα χρησιμοποιήσω πολύ λιγότερα κιλά για να βγάλω τις 8 επαν. που θέλω. Άρα αυτό που συμπεραίνουμε είναι ότι οι άλλες δυο “μέθοδοι” αύξησης έντασης δεν ισχύουν. Το μόνο που κάνουν είναι να μειώνουν τον όγκο προπόνησης μας, που θα αναλύσουμε παρακάτω, και να προκαλούν όμως καλύτερη αιμάτωση - πρήξιμο στους μύες μας, ξεγελώντας έτσι ότι έχουμε κάνει αποτελεσματική προπόνηση. Η επιστήμη όμως  έχει αποδείξει το αντίθετο. Η αύξηση του χρόνου υπό τάση και τα μικρά διαλείμματα σαφώς και δεν είναι άχρηστες μέθοδοι, αλλά δεν είναι σίγουρα οι αποτελεσματικότερες. Μπορούν όμως να είναι άκρως αποτελεσματικές σε άλλες πληθυσμιακές ομάδες και σε κάποιες ιδιαίτερες περιόδους προετοιμασίας, καθώς καταφέρνουν να αυξήσουν και τους παλμούς της καρδίας.

Όγκος προπόνησης… Όπως ίσως ήδη έχεις καταλάβει αγαπητέ αναγνώστη, πρόκειται για κιλά. Είναι το σύνολο των κιλών που σήκωσες σε κάθε άσκηση και αθροιστικά σε κάθε προπόνηση εβδομάδα κλπ. Πως υπολογίζεται? Είναι απλό, σετ x κιλά x επαναλήψεις π.χ. 3 σετ των 10 επαναλήψεων με 100kg μας κάνει  3x10x100=3000kg. Αλλιώς αν τα σετ μας διαμορφωθούν διαφορετικά π.χ. 8 επαν στα 100 κιλά , 7 επαν στα 105 κιλά, 5 επαν στα 110kg. Έχουμε 8x100 + 7x105 + 5x110= 2085kg όγκο προπόνησης.

Όπως καταλαβαίνετε οι παράγοντες αυτοί όγκος προπόνησης και ένταση είναι αλληλένδετοι και αντιστρόφως ανάλογοι. Όσο πιο πολλά κιλά χρησιμοποιούμε  και είμαστε πιο κοντά στην 1 ΜΕ τόσο λιγότερο όγκο προπόνησης είμαστε ικανοί να βγάλουμε. Τι είναι λοιπόν προτιμότερο? Υψηλός όγκος προπόνησης σε χαμηλή ένταση η υψηλή ένταση με χαμηλό όγκο προπόνησης ? Η απάντηση είναι και τα δυο!!!




Το δρόμο και το πως έρχεται να μας δείξει η περιοδικότητα της προπόνησης (για την οποία θα μιλήσω σε άλλο άρθρο) η οποία διαχειρίζεται τις δυο παραμέτρους, όγκο και ένταση μέσα στον μικρόκυκλο (συνήθως μια εβδομάδα),στον μεσόκυκλο (συνήθως 4-6 εβδομάδες), και στο μακρόκυκλο (συνήθως 1 έτος).Είναι προφανές πως δεν μπορούμε να γυμναζόμαστε όλο το χρόνο σε υψηλές εντάσεις με όσο υψηλότερο όγκο προπόνησης μπορούμε διότι ο τραυματισμός στην περίπτωση αυτή είναι μονόδρομος. Για αυτό και ο περιοδισμός αν γνωρίζεις πως να τον χρησιμοποιήσεις είναι πραγματικά χρυσός! Αυτή είναι η δουλειά του καλού coach, το να βγάλει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα χωρίς τραυματισμούς. Η περιοδικότητα στην προπόνηση είναι ότι σημαντικότερο υπάρχει είτε μιλάμε για βάρη είτε οποιαδήποτε άλλη μορφή προπόνησης. Θυμάμαι χαρακτηριστικά  τον Κ. Χατζηνικολάου, έναν από τους καλύτερους καθηγητές που είχα στο πανεπιστήμιο, να μου λέει πως οποιοδήποτε πρόγραμμα είναι βασισμένο σε περιοδικό μοντέλο είναι καλύτερο από οποιοδήποτε άλλο που βαδίζει στην τύχη.

Όπως καταλαβαίνεται λοιπόν  στην προπόνηση με βάρη ΤΙΠΟΤΑ δεν είναι τυχαίο!!! Ούτε οι ασκήσεις, ούτε τα κιλά, ούτε τα σετ, ούτε οι επαναλήψεις, ούτε η ένταση, ΤΙΠΟΤΑ. Εκεί φυσικά τη λύση μπορεί να δώσει μόνο ένας έμπειρος προπονητής με τις αντίστοιχες γνώσεις. Αν είσαι λοιπόν έμπειρος ασκούμενος με τουλάχιστον ένα χρόνο ‘’συνεχόμενης’’ προπόνησης με βάρη και επιθυμείς το κάτι παραπάνω, αλλά  η κίνηση του γυμναστή είναι να σου αλλάζει απλά τη σειρά των ασκήσεων, τις εκτάσεις αλτήρων σε οριζόντιο πάγκο με Pec Deck και γενικά η στρατηγική του για να βελτιώσει την εικόνα η τη φυσική σου κατάσταση είναι να εντάσσει ‘’ψαγμένο’’ ασκησιολόγιο για να ‘’σοκάρει’’ τους μύες σου, τότε καταλαβαίνεις πως ήρθε η ώρα να τον αλλάξεις με κάποιον έμπειρο προπονητή. Αυτό που χρειάζεσαι από πλευρά προπόνησης είναι η σωστή 
διαχείριση της έντασης και του όγκου προπόνησης δηλαδή περιοδισμός. Φυσικά υπάρχει και η πλευρά της διατροφής για την οποία θα μιλήσουμε άλλη ώρα.   

Όπως θα έχετε παρατηρήσει πουθενά δεν έχω αναφέρει αριθμό σετ και επαναλήψεων και αυτό γιατί δεν υπάρχει κάποιος μαγικός αριθμός που θα επιφέρει το ζητούμενο. Είναι απλά παράγοντες του όγκου προπόνησης . Οι επαναλήψεις και τα σετ εξαρτώνται από την ένταση που χρησιμοποιούμε στην κάθε προπόνηση και φυσικά από τον όγκο προπόνησης που στοχεύουμε. Είναι εντελώς λάθος η ερώτηση ‘’ποσά σετ η πόσες επαναλήψεις να κάνω ?’’ Εξαρτώνται πάντα από την φάση περιοδισμού που βρίσκεστε.

Πάμε να μιλήσουμε για την συχνότητα της προπόνησης. Θα ήταν ιδανικό το σώμα μας να μας επιτρέπει γυμνάσουμε καθημερινά την κάθε μυϊκή ομάδα έχοντας πλήρη ανάρρωση. Αυτό όμως καταλαβαίνετε ότι είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας για έναν φυσικό αθλητή. Πόσες φορές όμως μπορούμε να γυμνάσουμε την κάθε μυϊκή ομάδα την εβδομάδα ? Άλλοι υποστηρίζουν σθεναρά ότι μια είναι υπεραρκετή, άλλοι λένε δυο, άλλοι λένε και τρεις, άλλοι λένε και παραπάνω...Η συχνότητα εξαρτάται από το επίπεδο του κάθε ασκούμενου -αθλητή. Η αλήθεια είναι ότι δεδομένου πως η πρωτεινοσύνθεση από τη στιγμή που θα δώσουμε μέσω της προπόνησης το κατάλληλο ερέθισμα διαρκεί 48-72 ώρες, αυτό μας λέει ότι μετά το διάστημα αυτό αν θέλουμε να έχουμε τα βέλτιστα αποτελέσματα θα πρέπει να ‘’χτυπήσουμε’’ πάλι τη συγκεκριμένη μυϊκή ομάδα, πράγμα πολύ δύσκολο, εφικτό όμως για έναν πολύ προχωρημένο αθλητή με σωστό προγραμματισμό. Το σκεπτικό αυτό μας καθοδηγεί σε μια συχνότητα  3 φορές/εβδομάδα. Είναι μια συχνότητα που μπορεί να επιτευχθεί όσο και αν σας φαίνεται οξύμωρο σε μια συγκεκριμένη όμως περίοδο του μακρόκυκλου μας και όχι σε όλη τη διάρκεια του προφανώς. Εάν η συχνότητα σου είναι 1 φορά/εβδομάδα, δοκίμασε να την αυξήσεις στις 2 φορές αυξάνοντας ελαφρά τον όγκο προπόνησης σου συνολικά στις 2 προπονήσεις. Αυτό σημαίνει περισσότερος όγκος προπόνησης από τις βασικές ασκήσεις! Οι απομονωτικές ασκήσεις δεν θα μειωθούν απλά θα μοιραστούν στις δυο προπονήσεις.  Οπότε αν το σκεφτείς μόνο κέρδος θα έχεις από αυτήν την αλλαγή. Μπορεί την πρώτη, ίσως και την δεύτερη εβδομάδα να νομίζεις ότι οδήγησε σε υπερπροπόνηση λόγω της κούρασης, αλλά μην φοβάσαι το ΚΝΣ (κεντρικό νευρικό σύστημα) σου θα συνηθίσει γρήγορα και πίστεψε με το αποτέλεσμα δεν θα σε απογοητεύσει!

Γενικά η προσωπική μου άποψη  είναι ότι συχνότητα 1 φορά/εβδομάδα είναι μικρή και δεν είναι ικανή να δώσει τα μέγιστα οφέλη ενώ δυο φορές θα δώσουν σίγουρα το κάτι παραπάνω. Μπορείς να ξεκινήσεις με αυτή την αλλαγή και στη συνέχεια ίσως δοκιμάσεις και 3 φορές/εβδομάδα συχνότητα προπόνησης που ναι μεν είναι πολύ προχωρημένο, αλλά αντέχεται για κάποια περίοδο (ανάλογα τον αθλητή). Πολλοί ίσως αναρωτηθούν αν είμαι τρελός χαχαχα....Για σκεφτείτε όμως, π.χ. αν σε μια προπόνηση ποδιών βγάζετε στα Squat 4 σετ των 5επαν με 100kg δηλαδή 4x5x100=2000kg όγκο προπόνησης, είναι δύσκολο να θέσετε στόχο να βγάλετε 3000kg Squat σε 2 προπονήσεις σε μια εβδομάδα? Αντιθέτως είναι πιο εύκολο...αρκεί να κάνετε 3x5x100=1500kg σε κάθε μια από τις προπονήσεις! Με τον τρόπο αυτό έχετε κέρδος 1000kg Squat σε μια εβδομάδα! Το όλο νόημα δηλαδή είναι ότι μέσω της αύξησης συχνότητας προπόνησης θα επιτευχθεί άνοδος του όγκου προπόνησης δηλαδή κέρδος και πιο άμεσα αποτελέσματα. Σκέψου πως αν γυμνάζεις την κάθε μυϊκή ομάδα πχ 45 φορές τον χρόνο τι θα γίνει αν την γυμνάσεις με σωστό προγραμματισμό 90 φορές τον χρόνο (με συχνότητα 2 φορές/εβδομάδα)...καλά το σκέφτηκες...Gains φιλέ μου!!! Και όχι δεν θα πεθάνεις από την κούραση.



Η συχνότητα λοιπόν μας βάζει σε σκέψη για το τι τύπο προγράμματος θα πρέπει να ακολουθήσουμε. Την υψηλότερη συχνότητα προσφέρουν τα fullbody προγράμματα με κυρίως βασικές ασκήσεις μαζί με απομονωτικές. Τα προγράμματα τύπου splits (1 μυϊκή ομάδα σε κάθε προπόνηση), δεν είναι ικανά να προσφέρουν τόσο μεγάλη συχνότητα, προσφέρουν όμως αιμάτωση και καλύτερο πρήξιμο. Μια καλή λύση που χρησιμοποιώ πολύ είναι ο διαχωρισμός πάνω σώμα – κάτω σώμα, το οποίο  μπορεί να προσφέρει υψηλή συχνότητα. Τι από όλα να επιλέξετε…? Η επιλογή δική σας, ανάλογα με τους στόχους και τις δυνατότητες σας.

Τώρα τίθεται το ερώτημα… Ένας αρχάριος θα πρέπει να ακολουθεί πρωτόκολλο περιοδισμού, να μετρά όγκο προπόνησης και να κοιτά εντάσεις? Όχι…δεν είναι απαραίτητο ένας αρχάριος να εξετάζει όλες αυτές τις παραμέτρους, ο αρχάριος θα δει διαφορά και μόνο που ξεκινάει να σηκώνει βάρη, θα βελτιωθεί ακόμη και από την αλλαγή των ασκήσεων. Δεν σημαίνει όμως ότι δεν πρέπει να ακολουθήσει κάποιες αρχές -βήματα (θα αναλυθεί σε άλλο άρθρο).

Αν όμως είσαι προχωρημένος ασκούμενος -αθλητής ο δρόμος για την κορυφή δεν είναι να αλλάζεις τις ασκήσεις και να κάνεις “”ψαγμένο”” ασκησιολόγιο, αλλά ο σωστός προγραμματισμός της περιοδικότητας (ένταση -όγκος προπόνησης).



Οι έννοιες αυτές είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες με βάση τους οποίους κάθε σοβαρός αθλητής και προπονητής πρέπει να πορεύεται. Δυστυχώς από τους περισσοτέρους αγνοούνται εντελώς, αλλά ο σωστός προγραμματισμός μπορεί να σας πάει πραγματικά σε άλλο level. Το να βάλει κάποιος σε σειρά 5 ασκήσεις και να πει 4 σετ στην κάθε μια από 15-12-10-8 επαναλήψεις το κάνει ο καθένας. Να προγραμματίσει όμως ολόκληρο μακρόκυκλο βάση περιοδισμού θέλει γνώση και μεράκι. Κατανοώ ότι για πολλούς η εφαρμογή των παραμέτρων αυτών μοιάζει πολύ δύσκολη. Αυτή είναι όμως η ομορφιά της προπονητικής και εκεί διαφέρει ο ‘’κάλος’’ από τον ‘’κακό’’ coach.

Ελπίζω με αυτή την εισαγωγή να καταλάβατε τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να οργανώνεται και να  αξιολογείται ο προγραμματισμός της προπόνησης και να σας βοήθησα έστω και λίγο στη βελτίωση του.

        
    Improve your physique, maximize your performance
        Stay strong, stay healthy...
           
                     By SavvasKritikos
      B.Sc. Personal Trainer – Rehabilitation Coach 

·       images from google