Βασικές αρχές
προπόνησης με βάρη…που μέχρι και ΄΄προπονητές΄΄ αγνοούν!!!
Λέξεις: 1975
Χρόνος Ανάγνωσης: 11-14 min
Αυτό που απασχολεί πολλούς ασκούμενους στο χώρο του fitness που μπορεί να έχουν ως στόχο τη μυϊκή
υπερτροφία η την αύξηση της μυϊκής τους δύναμης, ή γενικά ένα ωραίο καλογυμνασμένο σώμα, είναι ποιες
είναι οι κατάλληλες ασκήσεις που θα πρέπει να επιλέξουν, πόσα σετ να κάνουν,
πόσες επαναλήψεις, πόσο διάλειμμα ανάμεσα στα σετ, πόσες φορές
την εβδομάδα να γυμνάζουν την κάθε μυϊκή ομάδα για να έχουν τα βέλτιστα
αποτελέσματα ή ακόμα και τι τύπο προγράμματος πρέπει να ακολουθήσουν (π.χ. Splits, fullbody training κτλ.). Αυτές είναι οι πιο συχνές
ερωτήσεις που έχω αντιμετωπίσει όλα αυτά τα χρόνια που βρίσκομαι στα
γυμναστήρια και οι δικές μου απορίες σαν παιδί κι εγώ…πριν φυσικά μυηθώ μέσω
των σπουδών μου στο αντικείμενο που τόσο πολύ αγαπώ. Πολλοί από σας θα έχετε
σίγουρα στο μυαλό σας έτοιμη την απάντηση για τις παραπάνω ερωτήσεις…αλλά ας
μην είμαστε προκατειλημμένοι. Πάμε λοιπόν να τα πάρουμε ένα ένα τα πράγματα από
την αρχή. Η επιστήμη της προπονητικής έχει απάντηση για όλα.
Η αλήθεια σε γενικές γραμμές είναι ότι δύσκολα ένα πρόγραμμα
χαρακτηρίζεται λάθος (μιλάμε πάντα για υγιή άτομα που επιθυμούν βελτίωση της
εικόνας και της φυσικής τους κατάστασης). Όλα εξαρτώνται από το ποιος είναι ο
ασκούμενος, σε τι επίπεδο βρίσκεται (γιατί άλλες μεθόδους θα ακολουθήσει ένας
αρχάριος κι άλλες ένας προχωρημένος, βέβαια μέχρι κι αυτό είναι σχετικό σε
κάποιες παραμέτρους), τι στόχους έχει ο ασκούμενος και ποιο είναι το πλάνο του
γυμναστή – προπονητή. Μπορούμε όμως να χαρακτηρίσουμε ένα πρόγραμμα λιγότερο
αποτελεσματικό από ένα άλλο. Μιλώντας για έναν προχωρημένο ασκούμενο - αθλητή
που προπονείται συστηματικά πάνω από ένα χρόνο και επιζητεί τα μέγιστα
αποτελέσματα σε ότι στόχο κι αν έχει, οι παράμετροι που πρέπει να εξετάσει ένας
προπονητής είναι σαφώς η επιλογή του ασκησιολόγιου, η συχνότητα της προπόνησης
(frequency), οι διακυμάνσεις της έντασης (intensity) και του όγκου προπόνησης
(volume), καθώς και την πυκνότητα-διάλειμμα ανάμεσα στα σετ και τις
ασκήσεις. Από τις σπουδές
και την εμπειρία μου στο χώρο έχω καταλήξει να είμαι λάτρης των βασικών
πολυαρθρικών ασκήσεων (squat, bench press, deadlifts, military press και κωπηλατικές) πλαισιωμένες φυσικά
από άλλες πολυαρθρικές και μονοαρθρικές -απομονωτικές ασκήσεις. Αυτές όμως
χρησιμοποιώ κυρίως σαν οδηγό ως προς την ένταση και τον όγκο προπόνησης.
Πάμε να δούμε λίγο τον ορό ένταση στην προπόνηση με βάρη. Ένας ορός τόσο
απλός που έχει υποστεί μεγάλη αλλοίωση ως προς την ερμηνεία του. Υπάρχει η
πεποίθηση πως αυξάνοντας το χρόνο υπό τάση, μειώνοντας δηλαδή το χρόνο της
έκκεντρης -αρνητικής κυρίως φάσης της επανάληψης, ότι αυξάνεται
η ένταση. Η ίδια άποψη υπάρχει και για τα μικρά διαλείμματα, μειώνοντας
δηλαδή την πυκνότητά της προπόνησης ότι η ένταση αυξάνεται. Όταν μιλάμε για
ένταση όμως στην προπονητική μιλάμε για ποσοστό % της 1ΜΕ(μέγιστη επανάληψη)
και μόνο! Π.χ. αν η 1ΜΕ μου στο squat είναι 100kg κι εγώ χρησιμοποιήσω 80kg για 8 μέγιστες επαναλήψεις, η
ένταση μου είναι 80% 1ΜΕ. Αν όμως χρησιμοποιήσω 70kg αντί για 80kg και κάνω 8 αργές σε εκτέλεση ΜΕ τότε η
ένταση μου είναι 70% 1ΜΕ. Μπορεί το σετ να φαίνεται το ίδιο σε δυσκολία με τα
80kg αλλά η ένταση είναι 10%
μικρότερη. Αυτό σημαίνει ότι χάνω από τον συνολικό όγκο προπόνησης μου. Αν πάλι
μειώσω αισθητά το διάλειμμα μου τότε αναγκαστηκά θα
χρησιμοποιήσω πολύ λιγότερα κιλά για να βγάλω τις 8 επαν. που
θέλω. Άρα αυτό που συμπεραίνουμε είναι ότι οι άλλες δυο “μέθοδοι”
αύξησης έντασης δεν ισχύουν. Το μόνο που κάνουν είναι να μειώνουν τον όγκο
προπόνησης μας, που θα αναλύσουμε παρακάτω, και να προκαλούν όμως καλύτερη
αιμάτωση - πρήξιμο στους μύες μας, ξεγελώντας έτσι ότι έχουμε κάνει
αποτελεσματική προπόνηση. Η επιστήμη όμως έχει αποδείξει το αντίθετο. Η αύξηση
του χρόνου υπό τάση και τα μικρά διαλείμματα σαφώς και δεν είναι άχρηστες μέθοδοι,
αλλά δεν είναι σίγουρα οι αποτελεσματικότερες. Μπορούν όμως να είναι άκρως
αποτελεσματικές σε άλλες πληθυσμιακές ομάδες και σε κάποιες ιδιαίτερες
περιόδους προετοιμασίας, καθώς καταφέρνουν να αυξήσουν και τους παλμούς της
καρδίας.
Όγκος προπόνησης…
Όπως ίσως ήδη έχεις καταλάβει αγαπητέ αναγνώστη, πρόκειται για κιλά. Είναι το
σύνολο των κιλών που σήκωσες σε κάθε άσκηση και αθροιστικά σε κάθε προπόνηση
εβδομάδα κλπ. Πως υπολογίζεται? Είναι απλό, σετ x κιλά x επαναλήψεις π.χ. 3 σετ
των 10 επαναλήψεων με 100kg μας κάνει 3x10x100=3000kg.
Αλλιώς αν τα σετ μας διαμορφωθούν διαφορετικά π.χ. 8 επαν στα 100 κιλά , 7 επαν
στα 105 κιλά, 5 επαν στα 110kg. Έχουμε 8x100 + 7x105 + 5x110= 2085kg όγκο
προπόνησης.
Όπως καταλαβαίνετε οι παράγοντες αυτοί όγκος προπόνησης και ένταση
είναι αλληλένδετοι και αντιστρόφως ανάλογοι. Όσο πιο πολλά κιλά
χρησιμοποιούμε και είμαστε πιο
κοντά στην 1 ΜΕ τόσο λιγότερο όγκο προπόνησης είμαστε ικανοί να
βγάλουμε. Τι είναι λοιπόν προτιμότερο? Υψηλός όγκος προπόνησης σε χαμηλή ένταση
η υψηλή ένταση με χαμηλό όγκο προπόνησης ? Η απάντηση είναι και τα δυο!!!
Το δρόμο και το πως έρχεται να μας δείξει
η περιοδικότητα της προπόνησης (για την οποία θα μιλήσω σε
άλλο άρθρο) η οποία διαχειρίζεται τις δυο παραμέτρους, όγκο και ένταση μέσα
στον μικρόκυκλο (συνήθως μια εβδομάδα),στον μεσόκυκλο (συνήθως 4-6 εβδομάδες),
και στο μακρόκυκλο (συνήθως 1 έτος).Είναι προφανές πως δεν μπορούμε να
γυμναζόμαστε όλο το χρόνο σε υψηλές εντάσεις με όσο υψηλότερο όγκο προπόνησης
μπορούμε διότι ο τραυματισμός στην περίπτωση αυτή είναι μονόδρομος. Για αυτό
και ο περιοδισμός αν γνωρίζεις πως να τον χρησιμοποιήσεις είναι πραγματικά
χρυσός! Αυτή είναι η δουλειά του καλού coach, το να βγάλει το καλύτερο δυνατό
αποτέλεσμα χωρίς τραυματισμούς. Η περιοδικότητα στην προπόνηση είναι ότι
σημαντικότερο υπάρχει είτε μιλάμε για βάρη είτε οποιαδήποτε άλλη μορφή
προπόνησης. Θυμάμαι χαρακτηριστικά τον
Κ. Χατζηνικολάου, έναν από τους καλύτερους καθηγητές που είχα στο πανεπιστήμιο,
να μου λέει πως οποιοδήποτε πρόγραμμα είναι βασισμένο σε περιοδικό μοντέλο
είναι καλύτερο από οποιοδήποτε άλλο που βαδίζει στην τύχη.
Όπως καταλαβαίνεται λοιπόν στην
προπόνηση με βάρη ΤΙΠΟΤΑ δεν είναι τυχαίο!!! Ούτε οι ασκήσεις, ούτε τα κιλά, ούτε
τα σετ, ούτε οι επαναλήψεις, ούτε η ένταση, ΤΙΠΟΤΑ. Εκεί φυσικά τη λύση μπορεί
να δώσει μόνο ένας έμπειρος προπονητής με τις αντίστοιχες γνώσεις. Αν είσαι
λοιπόν έμπειρος ασκούμενος με τουλάχιστον ένα χρόνο ‘’συνεχόμενης’’ προπόνησης
με βάρη και επιθυμείς το κάτι παραπάνω, αλλά η κίνηση του γυμναστή είναι να σου
αλλάζει απλά τη σειρά των ασκήσεων, τις εκτάσεις αλτήρων σε οριζόντιο πάγκο με
Pec Deck και γενικά η στρατηγική του για να βελτιώσει την εικόνα η τη φυσική
σου κατάσταση είναι να εντάσσει ‘’ψαγμένο’’ ασκησιολόγιο για να ‘’σοκάρει’’
τους μύες σου, τότε καταλαβαίνεις πως ήρθε η ώρα να τον αλλάξεις με κάποιον
έμπειρο προπονητή. Αυτό που χρειάζεσαι από πλευρά προπόνησης είναι η
σωστή
διαχείριση της έντασης και του όγκου προπόνησης δηλαδή περιοδισμός.
Φυσικά υπάρχει και η πλευρά της διατροφής για την οποία θα μιλήσουμε άλλη
ώρα.
Όπως θα έχετε παρατηρήσει πουθενά δεν έχω αναφέρει αριθμό σετ και
επαναλήψεων και αυτό γιατί δεν υπάρχει κάποιος μαγικός αριθμός που θα επιφέρει
το ζητούμενο. Είναι απλά παράγοντες του όγκου προπόνησης . Οι επαναλήψεις και
τα σετ εξαρτώνται από την ένταση που χρησιμοποιούμε στην κάθε προπόνηση και
φυσικά από τον όγκο προπόνησης που στοχεύουμε. Είναι εντελώς λάθος
η ερώτηση ‘’ποσά σετ η πόσες επαναλήψεις να κάνω ?’’ Εξαρτώνται πάντα
από την φάση περιοδισμού που βρίσκεστε.
Πάμε να μιλήσουμε για την συχνότητα της προπόνησης. Θα ήταν ιδανικό το σώμα
μας να μας επιτρέπει γυμνάσουμε καθημερινά την κάθε μυϊκή ομάδα έχοντας πλήρη
ανάρρωση. Αυτό όμως καταλαβαίνετε ότι είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας για
έναν φυσικό αθλητή. Πόσες φορές όμως μπορούμε να γυμνάσουμε την κάθε μυϊκή
ομάδα την εβδομάδα ? Άλλοι υποστηρίζουν σθεναρά ότι μια είναι υπεραρκετή, άλλοι
λένε δυο, άλλοι λένε και τρεις, άλλοι λένε και παραπάνω...Η συχνότητα εξαρτάται
από το επίπεδο του κάθε ασκούμενου -αθλητή. Η αλήθεια είναι ότι δεδομένου πως η
πρωτεινοσύνθεση από τη στιγμή που θα δώσουμε μέσω της προπόνησης το κατάλληλο
ερέθισμα διαρκεί 48-72 ώρες, αυτό μας λέει ότι μετά το διάστημα αυτό αν θέλουμε να έχουμε
τα βέλτιστα αποτελέσματα θα πρέπει να ‘’χτυπήσουμε’’ πάλι τη συγκεκριμένη μυϊκή
ομάδα, πράγμα πολύ δύσκολο, εφικτό όμως για έναν πολύ προχωρημένο αθλητή με
σωστό προγραμματισμό. Το σκεπτικό αυτό μας καθοδηγεί σε μια συχνότητα 3 φορές/εβδομάδα. Είναι μια συχνότητα
που μπορεί να επιτευχθεί όσο και αν σας φαίνεται οξύμωρο σε μια συγκεκριμένη
όμως περίοδο του μακρόκυκλου μας και όχι σε όλη τη διάρκεια του προφανώς. Εάν η
συχνότητα σου είναι 1 φορά/εβδομάδα, δοκίμασε να την αυξήσεις στις 2 φορές
αυξάνοντας ελαφρά τον όγκο προπόνησης σου συνολικά στις 2 προπονήσεις. Αυτό
σημαίνει περισσότερος όγκος προπόνησης από τις βασικές ασκήσεις! Οι
απομονωτικές ασκήσεις δεν θα μειωθούν απλά θα μοιραστούν στις δυο
προπονήσεις. Οπότε αν το
σκεφτείς μόνο κέρδος θα έχεις από αυτήν την αλλαγή. Μπορεί την πρώτη, ίσως και
την δεύτερη εβδομάδα να νομίζεις ότι οδήγησε σε υπερπροπόνηση λόγω της
κούρασης, αλλά μην φοβάσαι το ΚΝΣ (κεντρικό
νευρικό σύστημα) σου θα συνηθίσει γρήγορα και πίστεψε με το αποτέλεσμα δεν θα
σε απογοητεύσει!
Γενικά η προσωπική μου άποψη είναι ότι συχνότητα
1 φορά/εβδομάδα είναι μικρή και δεν είναι ικανή να δώσει τα μέγιστα οφέλη
ενώ δυο φορές θα δώσουν σίγουρα το κάτι παραπάνω. Μπορείς να ξεκινήσεις με αυτή
την αλλαγή και στη συνέχεια ίσως δοκιμάσεις και 3 φορές/εβδομάδα συχνότητα
προπόνησης που ναι μεν είναι πολύ προχωρημένο, αλλά αντέχεται για κάποια
περίοδο (ανάλογα τον αθλητή). Πολλοί ίσως αναρωτηθούν αν είμαι τρελός
χαχαχα....Για σκεφτείτε όμως, π.χ. αν σε μια προπόνηση ποδιών βγάζετε στα Squat
4 σετ των 5επαν με 100kg δηλαδή 4x5x100=2000kg όγκο προπόνησης, είναι δύσκολο
να θέσετε στόχο να βγάλετε 3000kg Squat σε 2 προπονήσεις σε μια εβδομάδα?
Αντιθέτως είναι πιο εύκολο...αρκεί να κάνετε 3x5x100=1500kg σε κάθε μια από τις
προπονήσεις! Με τον τρόπο αυτό έχετε κέρδος 1000kg Squat σε μια εβδομάδα! Το
όλο νόημα δηλαδή είναι ότι μέσω της αύξησης συχνότητας προπόνησης θα επιτευχθεί
άνοδος του όγκου προπόνησης δηλαδή κέρδος και πιο άμεσα αποτελέσματα. Σκέψου
πως αν γυμνάζεις την κάθε μυϊκή ομάδα πχ 45 φορές τον χρόνο τι θα γίνει αν την
γυμνάσεις με σωστό προγραμματισμό 90 φορές τον χρόνο (με συχνότητα 2
φορές/εβδομάδα)...καλά το σκέφτηκες...Gains φιλέ μου!!! Και όχι δεν θα
πεθάνεις από την κούραση.
Η συχνότητα λοιπόν μας βάζει σε σκέψη για το τι τύπο προγράμματος θα πρέπει να ακολουθήσουμε. Την υψηλότερη
συχνότητα προσφέρουν τα fullbody προγράμματα με κυρίως βασικές ασκήσεις μαζί με
απομονωτικές. Τα προγράμματα τύπου splits (1 μυϊκή ομάδα σε κάθε προπόνηση),
δεν είναι ικανά να προσφέρουν τόσο μεγάλη συχνότητα, προσφέρουν όμως αιμάτωση
και καλύτερο πρήξιμο. Μια καλή λύση που χρησιμοποιώ πολύ είναι ο διαχωρισμός πάνω
σώμα – κάτω σώμα, το οποίο μπορεί
να προσφέρει υψηλή συχνότητα. Τι από όλα να επιλέξετε…? Η επιλογή δική σας,
ανάλογα με τους στόχους και τις δυνατότητες σας.
Τώρα τίθεται το ερώτημα… Ένας αρχάριος θα πρέπει να ακολουθεί πρωτόκολλο
περιοδισμού, να μετρά όγκο προπόνησης και να κοιτά εντάσεις? Όχι…δεν είναι
απαραίτητο ένας αρχάριος να εξετάζει όλες αυτές τις παραμέτρους, ο αρχάριος θα
δει διαφορά και μόνο που ξεκινάει να σηκώνει βάρη, θα βελτιωθεί ακόμη και από
την αλλαγή των ασκήσεων. Δεν σημαίνει όμως ότι δεν πρέπει να ακολουθήσει
κάποιες αρχές -βήματα (θα αναλυθεί σε άλλο άρθρο).
Αν όμως είσαι προχωρημένος ασκούμενος -αθλητής ο δρόμος για την
κορυφή δεν είναι να αλλάζεις τις ασκήσεις και να κάνεις “”ψαγμένο””
ασκησιολόγιο, αλλά ο σωστός προγραμματισμός της περιοδικότητας (ένταση -όγκος
προπόνησης).
Οι έννοιες αυτές είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες με βάση τους
οποίους κάθε σοβαρός αθλητής και προπονητής πρέπει να πορεύεται. Δυστυχώς από
τους περισσοτέρους αγνοούνται εντελώς, αλλά ο σωστός προγραμματισμός μπορεί να
σας πάει πραγματικά σε άλλο level. Το να βάλει κάποιος σε σειρά 5 ασκήσεις και
να πει 4 σετ στην κάθε μια από 15-12-10-8 επαναλήψεις το κάνει ο καθένας. Να
προγραμματίσει όμως ολόκληρο μακρόκυκλο βάση περιοδισμού θέλει γνώση και
μεράκι. Κατανοώ ότι για πολλούς η εφαρμογή των παραμέτρων αυτών μοιάζει πολύ
δύσκολη. Αυτή είναι όμως η ομορφιά της προπονητικής και εκεί διαφέρει ο
‘’κάλος’’ από τον ‘’κακό’’ coach.
Ελπίζω με αυτή την εισαγωγή να καταλάβατε τον τρόπο με τον
οποίο πρέπει να οργανώνεται και να αξιολογείται ο προγραμματισμός
της προπόνησης και να σας βοήθησα έστω και λίγο στη βελτίωση του.
Improve your physique, maximize your performance
Stay
strong, stay healthy...
· images from google




Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου